Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Inleiding
Bij de uitvoering van onze taken worden we geconfronteerd met risico’s en ontwikkelingen die (mogelijk) financiële gevolgen hebben voor de gemeente. Risicomanagement gaat over het sturen op en beheersen van risico’s. Weerstandvermogen geeft de buffers en mate aan waarin we risico’s kunnen opvangen. Risicomanagement en het weerstandsvermogen zijn daarmee onderling verbonden en vormen een belangrijk onderdeel van het (financiële) beleid * van de gemeente. Naast het weerstandsvermogen betrekken we bij de beoordeling van onze financiële positie ook de ontwikkeling van de financiële kengetallen en externe ontwikkelingen.

Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen laat zien of de gemeente in staat is de effecten van de risico’s op te vangen. Als maatstaf hanteren we de ratio van het weerstandsvermogen. Deze geeft de verhouding weer tussen het beschikbare weerstandsvermogen (welke middelen zijn er om risico’s op te vangen?) en het benodigde weerstandsvermogen (welke risico’s lopen we?). Een ratio van 100% betekent dat er voldoende weerstandsvermogen beschikbaar is om het effect van de ingeschatte risico’s te kunnen opvangen.

De ratio weerstandsvermogen is 177% in 2026. In vergelijking met de begroting 2026 neemt het benodigd weerstandsvermogen af met 10,6 miljoen euro, het beschikbaar weerstandsvermogen is nagenoeg onveranderd. Dit leidt in 2026 tot een verbetering van de ratio met 16% (van 161% naar 177%). De verschillen lichten we verderop in deze paragraaf toe.

Beoordeling van de financiële positie
Voor de beoordeling van het financiële positie kijken we onder meer naar:

• De verhouding tussen risico’s en beschikbaar weerstandsvermogen;
• De omvang van de reserves (Algemene reserve/reserve Grondzaken);
• De ontwikkeling van de financiële kengetallen.

Het weerstandsvermogen wordt beoordeeld voor een periode van vier jaar (dynamisch weerstandsvermogen). Voor een objectieve beoordeling van de financiële situatie van de gemeente kijken we ook naar financiële kengetallen. Hierover leest u verderop in deze paragraaf meer.

Externe ontwikkelingen
Er zijn twee grote ontwikkelingen die de komende jaren effect hebben op de kengetallen en de ratio weerstandsvermogen:

1. We zien grote nieuwe investeringen op ons afkomen zoals opgenomen in de strategische investeringsagenda voor onder andere de energietransitie, nieuwe gebiedsontwikkelingen, onderwijshuisvesting, een nieuw muziekcentrum en de vervanging van maatschappelijk vastgoed. Dat betekent een toename van de risico’s op verschillende fronten en een grote toename van nieuw aan te trekken leningen. Deze ontwikkelingen zijn nog niet zichtbaar in de financiële kengetallen. Dit zal eveneens effect hebben op het weerstandsvermogen en de solvabiliteit. Bij nieuwe activiteiten en projecten brengen we de effecten voor het weerstandsvermogen en de kengetallen in beeld en geven we aan hoe we met de benodigde aanvulling van het beschikbaar weerstandsvermogen omgaan.
2. De financiële ruimte voor gemeenten staat onder druk. Dit komt hoofdzakelijk door de korting op het gemeentefonds vanaf 2026. Voor Groningen gaat het om ongeveer 27 miljoen euro per jaar. Daarnaast blijft er veel onzekerheid bestaan over jeugdzorg. Het Rijk heeft de taakstelling voor gemeenten in 2026 en 2027 verlaagd, maar vanaf 2028 juist fors verhoogd naar 23,1 miljoen euro. Dit leidt vanaf 2028 tot een significant hoger risico sociaal domein. Dit is de reden dat de ratio weerstandsvermogen sterk daalt vanaf 2028. Met betrekking tot het ingroeipad van de herverdeling van het gemeentefonds is vanuit het Rijk voorgesteld hiermee in 2027 een volgende stap te zetten. Op basis van de onderzoeken naar de verdeling van het gemeentefonds heeft de Raad van het Openbaar Bestuur (ROB) geadviseerd het ingroeipad (het pad waarmee gemeenten naar de nieuwe verdeling ingroeien) tijdelijk te pauzeren. In de brief van 7 februari 2025 heeft de minister van BZK toegezegd per 1 januari 2027 een volgende stap te zetten in het ingroeipad naar de nieuwe verdeling. We gaan ervan uit dat deze toezegging gestand wordt gedaan en we hebben met andere voordeelgemeenten de minister hierop gewezen.  

* Het kader voor het weerstandsvermogen en risicomanagement is vastgelegd in de op 4 juni 2025 door de raad vastgestelde kadernota Weerstandsvermogen en Risicomanagement 2025 (120820-2025).